Eric Vrijsen: Waarom Dirk?

29 juli 2026 - 11:21 Eric Vrijsen

Het ontwerp stamt uit 2001. Het materiaal is polypropyleen en de afmetingen zijn 45 bij 45 bij 15 centimeter. Het gaat vooral om de helderrode zijkanten met daarop in witte letters: Dirk. Het is een draagtas zonder opsmuk, maar hij hangt wel op de Designafdeling van het Gemeentemuseum Amsterdam.

Eerst leek het een 1 april grap of een publiciteitsstunt. Na een golf van media-aandacht trad een zekere stilte in. Maar de draagtas is nog steeds te bewonderen in dat spraakmakende museum voor moderne kunst. Daarmee staat vast dat ‘Dirk’ van artistieke waarde is.

Waarom Dirk? Er zijn in dit land heus andere ‘iconische’ draagtassen! Mijn voorkeur zou zijn: ‘See Buy Fly’, de klassieker van de detailhandel op Schiphol. Felgele tassen met daarop een boodschap die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat en die refereert aan een zekere handelsgeest waarmee dit land welvarend werd.

See Buy Fly was de kreet voor taxfree winkelen. Sloffen sigaretten, parfums, kaas, elektronica, van alles werd in die tassen versleept naar de verste uiteinden van de wereld. Waar je ook kwam, vanuit de verte kon je landgenoten herkennen aan hun boodschappenzak.

Ze hadden hun belastingvrije waren in de hotelkamer opgeslagen en gebruikten het vrolijke tasje nu voor de strandspullen aan de Spaanse Costa’s. Of ze liepen, bijna aan het einde van hun dienstreis, over een Amerikaanse luchthaven met in de bekende gele See Buy Fly-tas de documenten die ze tijdens de terugvlucht nog eens wilden doornemen. Je zag vakantiegangers in de rij voor de kabelbanen bij de Tafelberg in Kaapstad, het Pao de Acucar in Rio de Janeiro of de Glória-tram in hartje Lissabon en dankzij hun See Buy Fly-tasjes kon je het feilloos vaststellen: ons bent Hollanders.

Op Schiphol kreeg je de draagtassen decennialang gratis. Je droeg je boodschappen naar je bestemming en je droeg tegelijkertijd een boodschap voor de rest van de wereld. Namelijk: op de nationale luchthaven in dat kikkerlandje is het lekker winkelen. Stevige draagtassen, vooral ook omdat er zware flessen sterke drank in moesten. Tevens onverslijtbare Holland Promotie.

Eenmaal in het buitenland zijn draagtasjes een statement. Vanaf 2002 werden Nederlandse militairen naar Afghanistan uitgezonden voor gevaarlijke missies. Velen van hen kochten vlak voor vertrek laptops en elektronica voor het contact met het thuisfront. Eenmaal aangekomen in het legerkamp, gooiden ze de plastic draagtasjes van de MediaMarkt bij het afval. De straatarme Afghanen konden alles gebruiken en weldra zag je in stadjes als Tarin Kowt traditioneel geklede locals met hun schamele bezittingen in zo’n Nederlands tasje. Prachtige mensen met een volle baard, een doorgroefd gelaat en op hun hoofd de ‘pakol’, wollen baret met opgerolde rand. In hun handen het plastic wegwerpvod van de MediaMarkt met het curieuze opschrift: ‘Ik ben toch niet gek!’

Kijk dat is nou iconisch! Via plastic draagtasjes je nationale identiteit over de wereld verspreiden. Jaren geleden bij de voorrondes van een wereldkampioenschap voetbal, daagden Duitse hooligans de supporters van Turkije uit door met plastic tassen van de Lidl en de Aldi te zwaaien. Het was bedoeld als pesterijtje, want de goedkope winkelketens stonden in Duitsland bekend als ‘Turkenwinkels’. De Duitse autoriteiten waren onverbiddelijk: op de tribunes kwam een verbod om met plastic draagtassen van supermarkten te wapperen, want het beledigende gebaar zou tot rellen kunnen leiden.

Inmiddels hangt de Aldi-tas – een ontwerp uit 1970 – in het gerenommeerde Kunstpalast Düsseldorf. Het is een van de topstukken van de expositie ‘It’s all art ?! From Aldi to Rubens’. Andere avant-garde musea zullen volgen. De designer draagtas belooft een rage te worden.

Vanuit het idee dat plastic milieuschade veroorzaakt, kwam de Europese Unie al in 2016 met regelgeving. Gratis tasjes mochten niet meer. Zelfs taks-free Schiphol moest voortaan 1 cent rekenen voor het See Buy Fly – gevalletje. Later kreeg je gratis een veel steviger polypropyleen tas, mits je minimaal 49 euro besteedde. Zo begon de neergang van See Buy Fly.

In 2021 stopte Schiphol pardoes met de slogan. De drie werkwoorden werden volgens marketingdeskundigen te veel geassocieerd met goedkoop winkelen. Dat paste niet meer in het eigentijdse shoppingconcept. Na 65 jaar werd de slogan afgedankt voor iets waarin ‘meer winkelbeleving’ moest doorklinken. Tussen de winkels trof je voortaan lichtbeelden aan met ‘Seek Discover Enjoy’ of ‘Make every day bloom’. Tegenwoordig is het ‘Thuishaven voor wereldreizigers’. Goedbedoeld, niet iconisch.

Niets blijft zo hangen als ‘See Buy Fly’ in witte letters op een blauwe achtergrond van de verder felgele tas en, eerder nog, diezelfde kreten in zwart, wit en rood op de felgele tas. Ik zeg: plekje in het volkenkundig museum.